Marjorie Boulton (1924-2017) estas unu el la plej gravaj poetoj en Esperanto. Legu pri ŝia vivo en aparta artikolo.

Rendevuo

La stacidomo. Fumoj, knaroj, lumoj,
kaj mil kaj mil celemaj, bruaj agoj,
horloĝo kaj horaroj, verdaj flagoj,
belaj, malbelaj homoj, miloj, miloj,
bonvenoj, adiaŭoj kaj brakumoj,
miloj kaj miloj en agado kria;
kaj inter ĉiuj, nur vizaĝo via
min atentigos, per trans-fumaj briloj ...

Por paco

Jen mia propono,
sinjoroj kaj kamaradoj:
lokigu la venontan konferencon,
kie ni tuŝos vian konsciencon.

Ne post imponaj fasadoj,
kun ĵurnalistoj en balkono:
aranĝu ĝin ĉe akuŝ-hospitalo.
Morgaŭ ni legos en ĵurnalo:

“Finfine ĉiuj ŝtatestroj scias,
ke homa vivo kostas iom pli
ol ŝtatestroj kutime opinias.”

Jen pacpropon' de ordinara mi.
 

Cecília Meireles (1901–1964) estis fama brazila poeto, edukisto kaj ĵurnalisto. En nia rubriko “Filmetoj” vi povas aŭskulti ŝian poemon Aŭ tio aŭ ĉi tio tradukita en Esperanton de konata brazila esperantisto Sylla Chaves (1929–2009).

Aŭ la suno brilas kaj ne falas pluvo,
Aŭ la pluvo falas kaj ne brilas sun’.
Ringon mi ne metas, se mi metas ganton.
Kiun el la du mi elektos nun?

Se mi grimpas supren, mi ne restas sube,
Mi ne povas grimpi kaj sur-tere resti
Estas ja domaĝe ke mi ne sukcesas
En la sama tempo en du lokoj esti.

Ĉu mi gardas monon kaj ne manĝas kukon,
Aŭ aĉetas kukon kaj ne gardas monon?
Dum la tuta tago devas mi elekti
Kio al mi donas la pli grandan bonon?

Ĉu mi devas ludi, aŭ mi devas studi?
Kuri aŭ sidiĝi? Kion fari? Kion?
Kial la decidoj estas malfacilaj?
Kion mi elektos: tion aŭ ĉi tion?
 

Cecília Meireles
tradukis Sylla Chaves
 

La Termopiloj (laŭvorte: Pordego de la varmaj fontoj; greke: Θερμοπυλαι) estas mallarĝa vojo inter la montoj kaj la maro, trapasejo inter norda kaj centra Grekujo. La nomo rilatas al la varmaj sulfuraj fontoj, kiuj troviĝas tie. En tiu loko okazis batalo inter malmultaj grekaj militistoj kaj la grandega persa armeo, kiu tiutempe provis invadi Grekujon.

Tiam, en la jaro 480-a antaŭ la nuna epoko, la pasejo estis larĝa ne pli ol 100 metrojn. La grekoj konsistis el 300 spartanoj gvidataj de la reĝo de Sparto, Leonidas, kaj aliancanoj el aliaj grekaj urboj, sed entute, laŭ la nunaj historiistoj, ne pli ol 1 500 viroj. La persa armeo laŭ la modernaj historiistoj konsistis el 60 000 militistoj. En tiu mallarĝa pasejo la grekoj sukcesis rezisti dum tri tagoj, sed en la fino ĉiuj mortis.

Laŭ la tradicia rakonto, greka perfidulo, loka paŝtisto Efialto (Ἐφιάλτης), gvidis la persojn tra monta pasejo, kaj tiel ebligis al la persa armeo ĉirkaŭiri la lokon.

Ankoraŭ nun la batalo restas en la memoro de multaj eŭropanoj kiel simbolo de heroeco pri defendo de la libereco. Evidente tiuj eŭropanoj forte identiĝas kun la grekoj kontraŭ la azia invado. Sekve de tiu batalo, Ateno estis venkita kaj bruligita. Poste tamen la grekoj venkis per ŝipa batalo en Salamino (greke: Σαλαμίς), kaj la persoj estis devigataj retiriĝi.

La batalo estas apenaŭ konata ekster Eŭropo, sed ĉi tie ĝi daŭre reaperas, ekzemple en ĉi tiu poemo de grava moderna greka poeto, Konstantino Kavafis. Tiu poemo perfekte taŭgas ankaŭ por priskribi la agadon de esperantistoj, kiuj defendas la idealon de egaleca komunikado kontraŭ fortoj same imponaj kiel tiuj de la persa armeo.

Termopilo

Honoron al tiuj, kiuj dum sia vivo
difinas kaj gardas propran Termopilon!
Neniam forestantaj el la devo;
justaj kaj honestaj en ĉiuj siaj agoj,
sed ankaŭ kun kor-favoro kaj kompato;
donacemaj kiam ili estas riĉaj, kaj kiam
ili ne estas riĉaj, same iomete donacemaj,
same helpantaj tiel, kiel ili povas;
dirantaj la veron ĉiam,
tamen, senmalame al la mensoguloj.
Kaj honoron plian ili meritas,
kiam ili antaŭvidas (kaj multaj ja antaŭvidas),
ke Efialto fine aperos,
kaj la persoj finfine trairos.

Tradukis Eftimjo Mavrogeorgiadis
Adaptis Renato Corsetti

Renato Corsetti
 

Hajko estas tre mallonga fiksforma poemo,  laŭdevene japana, sed ĝi nun apartenas al la tutmonda kulturo. Hajko estas poemeto, kiu konsistas el tri versoj de 5, 7, 5 silaboj.

Verkante hajkon, unue atentu, kiom da silaboj ĉiu vorto havas. Ekzemple, "hajko" havas du silabojn (haj-ko) kaj "julio" havas tri silabojn (ju-li-o).

Hajko estas memstara poemo el nur 17 silaboj. Malsame ol ordinaraj poemoj, ĝi ne havas titolon. Nur per 17 silaboj ĝi konstruas poezian mondon.

Hajko ne bezonas rimojn, kiuj estas tradiciaj en eŭropaj poemoj. La poezieco de hajko venas ne de rimoj, sed de la tuta konstruo.

Jen ekzemplo:

     sur glaciaĵo
     facile kaj senhalte
     roza langeto

Kion vi imagas, leginte ĉi tiun hajkon? Infano (aŭ amata familiano, aŭ amiko/amikino) gustumas glaciaĵon antaŭ la okuloj. La verkinto verŝajne sentas, ke moviĝo de la roza langeto estas tre ĉarma. En la hajko estas legebla ankaŭ la amo de la verkinto.

Tiamaniere hajko eltranĉas kaj montras pecon de ĉiutaga vivo de homoj ― laŭeble mallonge, simple kaj konkrete.

"Glaciaĵo" estas sezon-vorto, kiu elvokas someron. En hajkoverkado sezonvortoj estas ŝatataj, sed ne devigaj. Oni uzas unu sezonvorton en unu hajko.

Jen alia ekzemplo:

     ora fenestro ―
     posttagmeza sunlumo
     nun alfrostiĝas

Fenestro brilas ore en la sunlumo posttagmeza. Tion vidante, la verkinto certe sentas malvarmon, ĉar la sunlumo sen varmo frostiĝas ĉe la fenestro. "Frosto" estas vintra sezonvorto, kiu elvokas ankaŭ seriozecon de la naturo.

Legantoj imagu kaj supozu neesprimitajn detalojn de la hajko. Tion atendas la verkinto. Ĝenerale hajko permesas ankaŭ liberan (mis)komprenon al la legantoj.

Haltostreko estas metita ĉe la fino de la unua verso. Ĝi estas "tranĉo" en la hajko. Ĝi montras rompon aŭ turnon de pensofluo de la verkinto, kaj dividas la hajkon en du partojn, kiuj kunpuŝiĝas kaj kunsonas inter si.

Por montri tranĉon oni povas uzi ankaŭ tripunkton "...", punkton ".", punktokomon ";" kaj tiel plu. La plej grava funkcio de tranĉo estas klare montri, ke tie okazas penso-salto de la verkinto. Efika tranĉo en hajko altigas ĝian poeziecon.

Jen tria ekzemplo:

     printempa nokto ―
     seĝo ellasas kaŝe
     pecon da spiro

Ĉu vi imagis seĝon, kiu kaŝe elspiras? Aŭ ĉu vi imagis homon, kiu sidante sur seĝo ellasas etan elspiron? En printempa nokto ĉio povas okazi. Legantoj ĝuu liberan imagon laŭplaĉe.

Tranĉo elstarigas "printempan nokton" kaj donas momentan paŭzon en la legado. Tiu sezonvorto aldonas agrablan senton al trankvila nokto.

Ĉi tiu hajko enhave iom transiris la limojn de la japana tradicia hajko. Sed ĝiaj formo kaj konstruo bone observas la tradician manieron.

En ĉi tiu artikolo mi klarigis la hajkon ĉefe rilate al la tradicia japana hajko. Sed diversaj fluoj ja troviĝas ankaŭ en la japana hajko. Kaj hajko en si mem estas libera esprimilo de homaj sentoj kaj ideoj pri la vivo kaj la naturo. Kiam vi volas verki hajkojn, vi rajtas verki laŭ via bontrovo.

                                                 HIROTAKA Masaaki
 

La 23-an de marto ĉi-jare forpasis Júlia Sigmond (1929-2020), rumana esperantistino, je la aĝo 90 jaroj. Ĝis 2009 ŝi loĝis en Transilvanio (Rumanujo), en la urbo Kluĵo (Cluj).

Dum sia vivo ŝi verkis multajn rakontojn kaj aliajn mallongajn verkojn en Esperanto, kaj ŝi estis ankaŭ prezidanto de la Esperanto-asocio en Kluĵo kaj redaktoro de ĝia revuo Bazaro (1997-2009). Laŭaspekte tiu revueto ŝajnis malgranda kaj sensignifa, kiel oni atendus de loka revuo. Sed ĝi prezentis tre varian kaj internacian enhavon.

Malfrue en la vivo, je 80 jaroj ŝi transloĝiĝis al Italujo pro edziniĝo kun itala esperantisto, Filippo Franceschi, konata kiel verkisto Sen Rodin. Malfeliĉe, la geedzoj mortis en la sama semajno pro la kronvirusa epidemio.

Jen rakonto de Júlia Sigmond. Atentu pri la nekutima vorto dolĉapatro en la unua frazo. Tiu vorto imitas esprimon en la hungara, kaj signifas simple “patro”. 

La bluaj floroj

Ofte okazis dum mia infaneco, precipe somere, ke dimanĉe matene miaj gepatroj decidis, ke ni vizitu la fratinojn de mia Dolĉapatro en la proksima vilaĝo, fakte ĝi estis lia naskiĝvilaĝo.

Tiutempe nek ni, nek la parencoj havis telefonon, do nia alveno estis ĉiam surprizo, sed miaj onklinoj ĉiam sincere ĝojegis ekvidante nin.

Alveninte, mia Dolĉapatro proponis: metu ankoraŭ unu litron da akvo en la supon. La onklinoj ekridis kaj eble obeis lin. Fakte la vizito estis simila al ekskurso, ĉar la vojo, ĉirkaŭ 5 km longa, estis nur longa promenado, apud la rivero Aranyos (aranjoŝ), inter kampoj plenplenaj da belegaj floroj.

Ni infanoj ĉiufoje kolektis multajn florojn kaj alvenis al la onklinoj kun grandegaj florbukedoj.

La plejmultaj el ili estis leŭkantoj, papavoj kaj bluaj cejanoj. Pri la nomoj de multaj aliaj floroj mi jam ne memoras.

Precipe mi ŝatis la blukoloran floron, ĝi havis tre interesan kaj delikatan formon, sed ĝi estis senodora.

Iam mi havis tre grandan ĉagrenon. Mi ne scias kial, sed subite mi rememoris pri tiuj florbukedoj, kaj precipe pri la blukolora cejano.

Mi pensis pri ĝi kaj per fermitaj okuloj, subite mi ekvidis grandan kampon plenplenan de tiuj bluaj floroj.

Ĝuege mi rigardis centojn aŭ eble milojn da ili.

Sed poste la floroj ŝanĝiĝis al alispecaj floroj. Nur la koloro restis blua, kaj la bildo kun bluaj floroj konstante ŝanĝiĝis. La floroj jam estis tute nekonataj. Neniam mi vidis similajn florojn. Mia fantazio kreis ilin. Mi nur miris mian mensan kapablon pri fantazio inventi novajn formojn kaj ankaŭ laŭ la grandeco ili estis absolute malsamaj.

Jam de jaroj la bluaj floroj iĝis miaj animaj medikamentoj. Kiam mi eksentas, ke alproksimiĝas iu tristeco, aŭ abundas la malagrablaj pensoj aŭ rememoroj pezaj, rapidege mi ekpensas pri miaj bluaj floroj.

Ofte okazas, ke vespere mi enpense promenas inter miaj bluaj floroj, kaj ili tiel trankviligas min, ke mi endormiĝas, kaj por mi tiunokta dormo certe estas pli “fruktodona" ol la aliaj noktoj.

Provu pensi pri bluaj floroj por esti ĉiam sen tristeco kaj se vi nur unufoje sukcese uzis ĉi tiun ”medikamenton", nepre donacu plu al viaj gekaruloj.

Júlia Sigmond

    Eta ĉambro. Malvarma kaj profunda silento, reliefigita de la teda takto de mekanika horloĝo. Sur la planko, du infanoj ludas. Apude, la patro legas ĵurnalon kaj la patrino trikas puloveron...

    Subite ŝi murmuras tra-dente, iom melankolie:

    – Kiomfoje vi legis tiun artikolon en la lastaj monatoj?

    Silento. Longa, tre longa silento kun tiktakoj, ĝis la viro flustras senemocie, ne levante la okulojn de sur la ĵurnalo:

    – Tiomfoje kiom vi malfaris tiun puloveron por triki ĝin denove.

    Ekstere, super ili, super tiu silento kun tiktakoj, la tera surfaco tradormas falsan nokton de nuklea vintro.

Liven Dek
 

Estas mi esperantisto
de Julio Baghy

Eblas aŭskulti kaj samtempe legi la tekston ĉi tie. 

Verda stelo sur la brusto
Iom palas pro la rusto.
Mi ne estas purigisto
Estas mi esperantisto.

Kuŝas ie sub tegmento
Netuŝebla Fundamento. 
Tuŝu ĝin nur la Mefisto;
Estas mi esperantisto.

Polv-kovrite sur bretaro
Putras mia SAT-vortaro.
Tedas min la vorto-listo;
Estas mi esperantisto.

Gramatikon mi ne konas
Kaj gazetojn ne abonas.
Librojn legu la verkisto,
Estas mi esperantisto.

Mi parolas kun rapido:
“Bonan tagon, ĝis revido”
Ĝi sufiĉas por ekzisto,
Estas mi esperantisto.

Pionirojn mi kritikas, 
La gvidantojn dorne pikas 
Kaj konspiras kun persisto; 
Estas mi esperantisto.

Por la venko mi esperas,
Sed nenion mi oferas,
Mi ne estas ja bankisto,
Estas mi esperantisto.

Se baraktas en la krizo
La movado, organizo
Helpas mi nur per rezisto,
Estas mi esperantisto.

Flugas per facila vento
El la buŝo Nova Sento.
Ĝi sufiĉas por sofisto;
Estas mi esperantisto. 

Post la mort' ĉe tombo mia
Staros “rondo familia”.
Nekrologos ĵurnalisto:
“Estis li esperantisto”.

Julio Baghy (1891-1967) estis fama hungara esperantisto. Legu la artikolon pri li en uea.facila. 

Jen kelkaj klarigoj por pli bone kompreni la poemon: 

La verda stelo (unua verso) estas la simbolo de Esperanto. 

La SAT-vortaro (tria strofo) estas Plena Vortaro, kiu antaŭ la apero de PIV (Plena Ilustrita Vortaro) en 1970 estis la plej grava vortaro en Esperanto.

La esprimoj “facila vento” kaj “Nova Sento” (antaŭlasta strofo) kaj  “rondo familia” (lasta strofo) aperas en la poemo La espero de Zamenhof. Li esperis, ke ĉiuj popoloj kune faros “unu grandan rondon familian”.
 

En la Unua Libro de Esperanto aperis tri poeziaĵoj. Ho, mia kor’ kaj Mia penso estis originalaj verkoj de Zamenhof, kaj krome li aperigis tradukon de poemo de la germana poeto Heinrich Heine.

Ho, mia kor’ estas mallonga, simpla poeziaĵo, tre bone konata inter esperantistoj. 

Ho, mia kor'

Ho, mia kor', ne batu maltrankvile,
El mia brusto nun ne saltu for!
Jam teni min ne povas mi facile,
Ho, mia kor'!

Ho, mia kor'! Post longa laborado
Ĉu mi ne venkos en decida hor'?
Sufiĉe! trankviliĝu de l' batado,
Ho, mia kor'!

Notu, ke kelkaj el la vortoj estas eliziitaj: kor’, hor’ kaj l’ (anstataŭ koro, horo kaj la). Elizio estas utila en Esperanta poezio, ĉar ĝi permesas al poetoj uzi pli interesajn ritmojn kaj rimojn ol normale eblus, kaj fini versojn per akcentita silabo.

El Heine

En sonĝo princinon mi vidis
kun vangoj malsekaj de ploro, –
sub arbo, sub verda ni sidis,
tenante nin koro ĉe koro.

"De l' patro de l' via la krono
por mi ĝi ne estas havinda!
For, for lia sceptro kaj trono –
vin mem mi deziras, aminda!"

– "Ne eble!" ŝi al mi rediras:
"En tombo mi estas tenata,
mi nur en la nokto eliras
al vi, mia sole amata!"

Eblas nun aŭskulti la poemon Ho mia kor' kantatan de brazila muzikgrupo en uea.facila.

Leonard Newell naskiĝis en Londono en 1902, kaj lernis Esperanton en 1916. Li travivis interesan, aventur-plenan vivon en pluraj landoj. Li loĝis dum multaj jaroj en Aŭstralio, kie li fariĝis prezidanto de la nacia Esperanto-asocio. Li kunlaboris en pluraj Esperanto-gazetoj, inter-alie ĉe la grava revuo Literatura mondo. Li estis brila Esperanta tradukisto, instruisto kaj preleganto.

 
               Parizo
               de L. N. NEWELL

Postlasis mi la koron en Parizo,
Nun restas mia koro trans la mar’;
Revenis mi al hejmo kun valizo
Enue vivi dum alia jar’ ...
Sed koron mi postlasis en Parizo.

Aĥ, kiom mi sopiras al Parizo!
Eksaltas mia sango en la vejn’;
Urbego de gajeco kaj surprizo,
De vino kaj kafejoj apud Seine
Ĉielon spegulanta el turkiso.

Printempe verdas arboj en Parizo,
Bluetajn ombrojn ĵetas Notre Dame,
Kaj kajoj malvarmetaj de Parizo
Dormetas sub karesa suna flam’
Ĝis brilos lampoj sub krepuska grizo.

Tre belaj estas Moskvo kaj Kadizo,
Berlino, Buda, Romo kaj Vien’;
Pli bela estas urbo sur Tamizo;
Sed ravas min nur franca la siren’:
Min sorĉos ĝis la morto nur Parizo.

Da rimoj elĉerpiĝis la provizo:
Mi finu. Sed komprenu anĝelar’:
Post morto min atendos Paradizo,
Sed iros al ĉiel’ nur ŝelo -- ĉar ...
Mi lasos mian koron en Parizo. 

Notoj: 

Seine estas la nomo de la rivero, kiu fluas tra Parizo.
Notre Dame estas la nomo de fama preĝejo (vidu la artikolon pri ĝi en uea.facila).
Tamizo estas la nomo de la rivero, kiu fluas tra Londono.

Dum vizito al Eŭropo en 1968 Newell subite mortis en vagonaro survoje al Parizo. Li estis enterigita en Parizo.
 

La sekvanta poemo estis verkita de la rus/ukraina poeto Vasilij Eroŝenko, kiu pasigis multajn jarojn en Japanujo. (Legu la artikolon pri lia vivo en uea.facila.) La poemo unue aperis en La Revuo Orienta en 1920, n-ro 12, kaj estis ĵus represita en tiu sama revuo en 2019, n-ro 4. Poste aperis alia versio de la sama poemo, sed tiu ĉi versio aperis pli frue. Eroŝenko kantis ĝin kun gitaro dum la Japana Esperanto-Kongreso en 1920.

La nomo de la poemo estas “Antaŭdiro de la ciganino”. La ciganoj estas popolo, kiu moviĝas de loko al loko tra Eŭropo. En la pasinteco multaj homoj kredis, ke ciganoj kapablas antaŭvidi la estontecon.

Antaŭdiro de la ciganino
  (originalo de Vasilj Eroŝenko)

Mia kara, mia bona!
Mia nobla belulin’!
Ciganino diras veron,
Ciganin’ ne trompas vin.

Scias mi knabinajn revojn,
La sekretojn de la kor’.
Scias mi pri hom-feliĉo,
Scias mi pri am-dolor’.

Kredas vi, ke la feliĉo
Estas via vera sort’.
Kredas, ke solec’ kaj amo
Akompanos vin ĝis mort’.

Kredas vi, ke ne ŝanĝiĝas
Vira amo sub la sun’,
Kredas vi, ke la amikoj
Ne perfidas sub la lun’.

Kredas vi, sed mia kara,
Mia nobla belulin’,
Kredu min, mi diros veron,
Ciganin’ ne trompas vin.

Daŭra amo, daŭra ĝojo
Estas vana bel-esper’:
En la mond’ ŝanĝiĝas ĉio,
Ĉio pasas sur la ter’.

Por amat’, por la amikoj
Venos plej malĝoja hor’,
Kaj por ĉiam nur sopiro
Restas en la juna kor’.

Mia kara, mia bona,
Kompatinda belulin’,
Ciganino vin kompatas,
Sed ne povas helpi vin.

Ne ekzistas ja sorĉado
Kontraŭ la fatala mort’;
Ne ekzistas talismanoj
Kontraŭ malbenita sort’.

Sed memoru, ne forgesu,
Mia kara belulin’,
Estas io en la mondo,
Kio ne perfidas vin.

Tio estas la ponardo,
Tio estas mort-venen’;
Kiam ĉio vin perfidas,
Ili estas vera ben'.

Vi memoru, ne forgesu,
Mia nobla belulin’,
En la venĝ’ ponard’ vin helpos,
Mort-venen’ ne trompos vin.

Mia kara, mia bona,
Mia nobla belulin’!
Ciganino diras veron,
Ciganin’ ne trompas vin.

Scias mi knabinajn revojn,
La sekretojn de la kor’,
Scias mi pri hom-feliĉo,
Scias mi pri am-dolor’.

                                           Vasilij Eroŝenko

Vi, bela lingvo Esperanto,
en mi la penso jam ne mutas:
parolas sentoj en la kanto,
per kiu vin mi nun salutas.

Ho, kie estas via lando?
demandas homoj. La respondo:
la lingvo-land' de Esperanto
jam estas nia tuta mondo.

Al tuta mond' vi apartenas,
al alto levas vi la Homon
kaj kiu vin en koro tenas,
de vi ricevas Belon, Bonon.

En homan mondon venas Amo
per Nova Sento, kor-muziko;
vi faras pacon el malamo
kaj fraton el la malamiko.

Vi donis al mi, Esperanto,
kulturon novan kaj laboron...
Sed kion donu mi, lernanto?
Akceptu mian tutan koron!

                                        Julio Baghy

En suna aprila mateno Kalojan veturigis sian aŭton malrapide al urbo Burgo. Granda ŝildo informis, ke post dek kilometroj oni riparas la vojon kaj la aŭtoj devas deflankiĝi laŭ alia vojo. Kalojan direktis la aŭton laŭ la indikita vojo kaj alia ŝildo signis la nomon de la vilaĝo al kiu li proksimiĝis: Ora Valo. Neniam Kalojan estis en tiu ĉi vilaĝo. Li decidis halti, trarigardi ĝin kaj trinki kafon. 

Kalojan parkis la aŭton sur la granda vilaĝa placo, kie staris la konstruaĵoj de la vilaĝdomo, de la biblioteko kaj de la lernejo. La vilaĝdomo kaj la biblioteko estis malnovaj, sed la lernejo – tute nova, bela kun grandaj fenestroj. Kalojan ĉirkaŭrigardis. Neniuj homoj estis videblaj, nur en la eta parko, antaŭ la lernejo, sidis maljunulo. Kalojan proksimiĝis al li.

– Bonan matenon – salutis li.

– Bonan matenon – respondis la maljunulo.

– Ĉu ĉi tie estas kafejo?

– Jes – diris la viro kaj montris al la vilaĝdomo. – Tie, malantaŭ la vilaĝdomo, sed ankoraŭ estas frue kaj la kafejo estas fermita.

– Dankon – diris Kalojan – mi atendos, ĝis oni malfermos ĝin – kaj li sidis sur la benkon apud la maljunulo.

– Oni vidas, ke la vilaĝo estas granda – ekparolis Kalojan – belan nomon ĝi havas – Ora Valo.

– Jes – diris la viro – ĉi tie estis or-minejo, tial la nomo de la vilaĝo estas Ora Valo.

– La lernejo estas tute nova, eble antaŭnelonge oni konstruis ĝin – supozis Kalojan.

– Jes – respondis la viro.

– Sendube la vilaĝo estas riĉa por konstrui tiun ĉi belan lernejon.

– La lernejo estas donaco – klarigis la maljunulo.

– Ĉu donaco! – ne kredis Kalojan. – Mirinde! Kiu faris tian grandan donacon?

– La nomo de la donacinto estas Zlatan Draginov. Lia patro estis la plej riĉa homo en la vilaĝo. Li posedis la or-minejon, havis grandegan bienon, muelejon, fabrikon pri sunflora oleo, vinfabrikon. Kiam li mortis, Zlatan Draginov heredis ĉion kaj nenion li donis al sia frato. Lia frato Filip restis sen havaĵo kaj forlasis la vilaĝon. Zlatan Draginov, kiel lia patro, iĝis la plej riĉa en Ora Valo. Tamen la sorto punis lin pro liaj avideco kaj krueleco. Zlatan blindiĝis. Post jaroj certe la konscienco komencis turmenti lin. Kaj li diris al si mem: mi estas riĉa, sed mi ne vidas miajn bienon, muelejon, fabrikojn, monon, nek la sunon, nek la ĉielon. Kaj li decidis doni monon por la konstruado de la lernejo. En la vilaĝo estis lernejo, sed malnova kaj malgranda. La infanoj estas multaj, necesis nova granda lernejo. Oni detruis la malnovan lernejon kaj sur ĝia loko konstruis la novan lernejon per la mono de Zlatan Draginov.

– Vere bela lernejo – diris Kalojan.

– Jes.

– Verŝajne oni jam malfermis la kafejon. Ĝis revido – diris Kalojan.

– Ĝis revido – respondis la viro.

Kalojan ekstaris de la benko, alrigardis la maljunulon kaj restis surprizita. Nun li vidis, ke la maljunulo estas blinda.

Julian Modest

Mi pensas pri vi.
La odoro de mia patrino venas al mia nazo.
Mia patrino, la monda beleco,
vi sur-rajdis la karuselon de la festo ene de mi.
Vi turniĝadas kaj viaj jup-basko kaj hararo flugadas.
Mi vian roziĝantan vizaĝon daŭre perdas kaj poste retrovas.
Pro kio
mi memoras vin kiel vundon de tranĉilo?
Kvankam vi estas tiel for de mi, pro kio
mi aŭdas vian voĉon kaj ekĵetiĝas el mia loko?
Mi elgenuiĝas kaj rigardas viajn manojn.
Mi volas tuŝi ilin
   sed mi ne povas.
Mia rozo, mi estas la konfuzita spektanto
   malantaŭ vitro
   de mia dramo kiun mi rolas en mia krepusko.

Nazim Hikmet
tradukita de Vasil Kadifeli
 

Scienc-fikcia rakonto el Turkujo - fragmento

Estis tempo kiam la homaro jam koloniis la planedojn kaj satelitojn de nia sun-sistemo. Tiam sciencistoj malkovris la teleportado-teknologion sed oni bezonis la energion de eta stelo por tio. Do sciencistoj serĉis steleton sur kies planedoj ne troviĝis vivuloj. Ili trovis tian steleton kaj teleportis ĝin al pli konvena loko, pli proksime al nia sunsistemo. Tamen poste oni malkovris, ke sur unu de ties planedoj ja troviĝis inteligenta vivo. Bedaŭrante pri tio, oni decidis kaŝi la skandalon kaj viziti tiun jam sen-stelan planedon por ekstermi la eble ankoraŭ vivantajn kreitaĵojn.

***

La komandanto eliras el la spac-ŝipo kaj direktas sin al la centro de la urbo. Ĉie en la nun senstela kaj malluma planedo troviĝas kadavroj de frostiĝintaj kreitaĵoj. 

En la urbo li eniras la sciencan centron, kie en granda halo li trovas sin antaŭ pentraĵo de la sun-diino de la iamaj vivuloj. Subite la diino kun la bukla kaj flava hararo eliras el la pentraĵo en la formo de tri-dimensia hologramo kaj komenciĝas diskuto inter la du...

Vi povas legi la tutan rakonton en la reto.

Novelo estas skribita rakonto, malpli longa ol romano. Mikronovelo estas eĉ pli mallonga: nur 300-vorta, aŭ 100-vorta, depende de la verkisto. Ne estas spaco en mikronovelo por senutilaj vortoj. La rezulto estas kiel poemo, en kiu ĉiu vorto signife kontribuas al la rakonto. 

Jen mikronovelo verkita de Anthony de Mello, tradukita en Esperanton de Liven Dek.

AMO

“Mia amiko ne revenis el la batalkampo, sinjoro. Mi petas vian permeson por iri serĉi lin.”

“Mi malpermesas,” respondis la oficirooficiro: estro de soldatoj. . “Mi ne volas ke vi riskuriski: meti en danĝeran situacion. vian vivon por viro, kiu eble jam estas morta.”

Ignoranteignori: ne atenti. la malpermeson, la soldato eliris kaj revenis unu horon poste, morte vunditavundi: serioze rompi, ŝiri, tranĉi aŭ sangigi la korpon., kun la kadavrokadavro: mortinta korpo. de sia amiko.

La oficiro koleris: “Mi avertisaverti: informi pri estonta danĝero. vin, ke li estas morta! Nun mi perdis du homojn! Diru, ĉu valoris la penon iri al la batalkampo por reveni kun kadavro?”

Kaj la mortanta soldato respondis: “Kompreneble, sinjoro! Kiam mi trovis lin, li ankoraŭ vivis kaj povis diri al mi: «Amiko... mi estis tute certa ke vi venos»”.

El La preĝo de la ranorano: malgranda besto, kies idoj vivas en akvo sed poste povas vivi ankaŭ sur la tero.
de Anthony de Mello
tradukis Liven Dek

Veraj rakontoj. Lukiano. Zwolle: VoKo, 2006. 57 paĝoj, 21 cm. Trad. G. Berveling. €3,00.

Lukiano el Samosato (greke Λουκιανὸς ὁ Σαμοσατεύς) estis konata verkisto de satirojsatiro: verko, per kiu la verkinto moke atakas la agojn de aliaj homoj. kaj teatraĵoj en la antikvaantikva: malnovega.malnovega. mondo. Li verkis en la greka, sed estis asiriano. Samosato hodiaŭ troviĝas en Turkujo, sed tiam la urbo estis en romana provincoprovinco: regiono de lando aŭ ŝtato..

Lukiano en la jaro 170 p.K.p.K.: post Kristo. verkis libron titolitantitoli: doni nomon al libro, poemo, teatraĵo, aŭ simila verko.titoli: doni nomon al libro, poemo, teatraĵo, aŭ simila verko. Veraj Rakontoj, kiu eble estis la unua scienc-fikciafikcio: romano, novelo aŭ rakonto pri afero, kiu ne vere okazis. libro de la historio. En tiu libro Lukiano rakontas kiel li vojaĝis al la Luno, jar-centojn antaŭ Kepler kaj Jules Verne.

En tiu ironiaİronio: maniero esprimi la proprajn pensojn, dirante la malon de tio, kion oni vere opinias. libro, Lukiano kaj liaj amikoj per velvelo: granda ŝtofaĵo sur ŝipo por kapti la venton. -ŝipo vojaĝas tra Mediteraneo. Ili pasas inter la altaĵoj de Ĝibraltaro ĉe la sudo de Eŭropo kaj la nordo de Afriko. Iuj nomas tiun lokon “La Kolonojkolono: alta, rekta parto de konstruaĵo, kutime el ŝtono. de HerkuloHerkulo: fortega duon-dio, pri kiu la malnovaj grekoj kaj romanoj rakontis tradiciajn rakontojn.”. 

La eŭropa kolono de Herkulo

Poste, la velŝipo de Lukiano plu-iras al Atlantiko. Baldaŭ okazas tempestotempesto: malbonega vetero kun forta vento. kaj la ondoj portas la ŝipon supren al la ĉielo. La tempesto daŭras dum sep tagnoktoj kaj finfine, kiam ĝi trankviliĝas, ili atingas insulon: la Lunon! Tie loĝas homoj, kiuj dum longa tempo batalas kontraŭ la loĝantoj de la Suno. Lukiano kaj liaj amikoj rigardas la batalon kaj aŭskultas la rakontojn de la lunanoj. Poste ili revenas al la Tero.

Vi povas aĉeti la du-lingvan libron Veraj rakontoj (en la greka kaj Esperanto) ĉe la reta librovendejo de UEA. La libron tradukis Gerrit Berveling.

Vasil Kadifeli

Ĵus mortis 88-jara la islanda esperantisto Baldur Ragnarsson, unu el la plej gravaj Esperantaj poetoj. Li verkis ne nur poezion sed ankaŭ eseojneseo: mallonga verko en kiu la verkinto detale prezentas sian opinion aŭ esploron. kaj tradukojn de gravaj islandaj verkoj.

La suba poemo de Baldur Ragnarsson unue aperis en la revuo Beletra Almanako (n-ro 1, septembro 2007, paĝoj 44-45). 

En la poemo aperas la nomoj de du el la antikvajantikva: malnovega. nordaj dioj: Odino kaj Toro. Odino estis la plej grava dio, kaj la patro de multaj el la aliaj dioj. Li havis nur unu okulon, ĉar li fordonis la alian okulon por ricevi saĝecon. Toro estis unu el liaj filoj, la dio de milito kaj de la tondrotondro: fortega bruo, kiu okazas samtempe aŭ tuj post fulmo..

Trans la rokojroko: ŝtonego.

Toro
malnova amiko mia
iam diris al mi
ke certa monto
apud unu el la okcidentaj fjordojfjordo: longa, mallarĝa brako de la maro, kiu tranĉas la apudan bordon.
estas plena
de spiritoj.

Hodiaŭ matene
tiuj vortoj vizitis min
kiam mi relegis la rakonton
pri la kredo de ekloĝanto
en tiu regiono
antaŭ mil jaroj
ke li mortos en tiun monton.

***

Krom mi
estis nur unu pasaĝeropasaĝero: vojaĝanto portata en veturilo.
en la aŭtobuso
longbarbbarbo: vizaĝ-haroj de viro.ulo
kun granda ĉapelo
kiu kovris liajn okulojn.

Kiam mi salutis lin
li iom levis la ĉapelon
kaj mi vidis
ke nigra flikaĵoflikaĵo: peco de ŝtofo kudrita sur truo en vesto.
kaŝas unu lian okulon.

Mi prezentis min
kaj li diris ankaŭ sian nomon: 
Odino.
Mi provis komenci kun li
interparolon
sen multa sukceso
ĉar li ne facile komprenis min
nek mi lian antikvan parolmanieron.

Mi tamen tiom komprenis
ke li scias mian celon
kaj ke li estos mia gvidanto
sur tiu monto.

Ialial: pro iu kialo. mi sentis
nek miron
nek timon
tute kontraŭe
mi trovis tion tute natura
ke Odino mem
gvidu miajn lastajn paŝojn
en la poezian mondon
trans la rokoj. 

Liven Dek estas la plum-nomoplum-nomo: kaŝnomo de verkisto, kiun li/ŝi uzas anstataŭ la vera nomo. de hispana Esperanto-verkisto, Miguel Gutiérrez Adúriz. Li eldonas scienc-fikciajnfikcio: romano, novelo aŭ rakonto pri afero, kiu ne vere okazis. libro-seriojn kun noveloj de si mem kaj aliaj verkistoj, kaj gajnis plurajn literaturajn premiojn pro siaj poemoj kaj noveloj. Li ankaŭ verkis lernolibron por hispan-lingvanoj kaj Esperantan-hispanan vortaron. Jen du mallongaj poemoj de li, kiujn li legos al vi.

Unue, Sur la tombon

Sur la tombontombo: fosaĵo en la tero, kien oni metas mortinton; memoriga ŝtono starigita super tia fosaĵo.
de nia amo,
kiel ĉiudimanĉe,
jam de tri jaroj,
mi lasis hodiaŭ
mian faskonfasko: aro da longaj objektoj, tenataj aŭ ligitaj kune, ekzemple floroj, lignopecoj aŭ simile. de floroj
apud la via.

Kaj fine, Kiel ajnan

Kiel ajnan
cigaredon,
mian vivon vi fumis;
kaj purema,
aŭ eble por evitieviti: peni ne fari, ne uzi, ne renkonti. incendionincendio: granda fajro, kiu atakas domon, urbon, arbaron aŭ simile.…
surplanke
la stumponstumpo: mallonga restanta parto, ekzemple de fumita cigaredo.
vi tretistreti: premi sub la piedo..