Grandegaj industriaj restaĵoj

Ekde la 19-a jarcento, minejoj kaj fandejoj aperis en la pejzaĝo de multaj industriaj regionoj de Eŭropo. Tre grava parto de la fandejoj estis altegaj fornoj, kiuj estis inter la plej altaj industriaj konstruaĵoj. En tiuj altaj fornoj, kiujn oni nomas alt-fornoj aŭ fornegoj en Esperanto, oni prilaboris ercon por fari ŝtalon.

Altforno aspektas kvazaŭ grandega ujo, ĉirkaŭ kiu estas amaso da ŝtalaj tuboj kaj traboj. Ĝia alteco atingas 50-60 metrojn. Proksime al la forno estas diversaj ejoj kaj aĵoj, kiuj helpas en la procezo de ŝtal-farado: grandaj varmigiloj de aero (tiu varmigita aero estos poste sendata al la fornego); liftoj kun ĉaretoj por porti la ercon supren; grandegaj ujoj por kolekti la cindron kreitan dum la procezo; kaj aliaj.  La temperaturo interne de altforno povas atingi eĉ 2000 °C (gradojn celsiajn). Kiam la forno ekfunkcias, ĝi laboras senĉese eĉ dum kelkaj jaroj. 

Nun oni ne plu vidas grandajn fandejajn fornojn en urbaj regionoj. Multaj fandejoj, kies historio komenciĝis en la 19-a jarcento, ĉesigis sian produktadon, kaj iliaj konstruaĵoj, same kiel la altfornoj, estas detruitaj. En Eŭropo restas tamen dek-kelkaj altfornoj, kiujn nun povas viziti turistoj, ekzemple en Ĉeĥio (Ostrava), Germanio (Völklingen), kaj Luksemburgo (Esch-sur-Alzette).

En Supra Silezio, kiu estas industria regiono en suda Pollando, el multaj historiaj altfornoj restas nur unu. La forno estis iam parto de fandejo en la urbo Ruda Śląska. La fandejo estis konstruita en la jaro 1840. Iam ĝi estis tre granda fandejo, kaj en ĝi funkciis samtempe sep altfornoj. La fandejo ĉesigis produktadon de ŝtalo en 2005.  La altforno, kiu staras ĝis hodiaŭ, kiel signo de iama industria potenco, ne estas ege malnova. Oni konstruis ĝin en 1968 por anstataŭigi pli malnovan fornon.

Estas interese, kion oni faris, por ne ĉesigi la produktadon de ŝtalo dum longa tempo pro ekfunkciigo de la nova altforno. La novan fornegon oni starigis proksime al la funkcianta; la distanco inter ili estis ĉirkaŭ 19 metroj. Kiam la nova forno estis jam preta, oni rapide malkonstruis la malnovan kaj ŝovis la novan al la sama loko. La ŝovado de konstruaĵo, kiu pezis 2300 tunojn kaj altis 58 metrojn, estis granda inĝeniera sukceso en la tiama tempo. 

La lasta fandeja altforno en Supra Silezio estas nun konsiderata kiel ŝtata historia monumento. Ĝi estas nun renovigata, kun la celo baldaŭ starigi en ĝi grandan kulturan centron. Eblos viziti tiun altfornon, iri supren, kaj de la supro admiri tutan urban kvartalon, kiu dum jaroj kreskis ĉirkaŭ la fandejo.

Ewa Caban