En Novzelando monto iĝas persono

Lastatempa maniero protekti la natur-medion estas igi ĝin persono. Temas kompreneble ne pri korpa persono sed pri jura persono, kiu havas similajn rajtojn, povojn, kaj respondecojn kiel normala homo. Tiumaniere natura estaĵo kapablas defendi sin kontraŭ tiuj, kiuj malutilas al ĝi, ĉar ĝi povas voki ilin antaŭ juĝiston. Tio gravas, ĉar kutime proceso eblas nur se malutilo okazas al homa persono.

Ekde 2014 Novzelando uzas tiun rimedon por protekti pli bone la regionon Te Urewera. Tiu regiono de arbaro kaj montetoj jam estis protektata ekde 1954 kiel nacia parko. Tamen, en 2014 Novzelando decidis per leĝo ŝanĝi ĝian juran situacion. Nun la arbaro ne plu estas nacia parko; anstataŭe, ĝi iĝis persono.

Tiun rimedon Novzelando la duan fojon uzis en 2017, ĉi-foje por protekti la riveron Whanganui. La maorioj ĉiam konsideras la riveron sankta. Tial intertraktadoj kaj juĝaferoj inter la registaro kaj la maoria popolo daŭris jardekojn ĝis la enkonduko de tiu nova leĝo. Tiam la rivero iĝis persono.

Komence de 2025, Novzelando la trian fojon donis juran personecon al natura estaĵo. La monto Egmont, kiu samtempe estis renomita monto Taranaki, iĝis persono. Laŭ la leĝo ĝi estas rekonata kiel “vivanta kaj nedisigebla tutaĵo”. Tia atingo estas grava paŝo en la direkto de pli granda respekto al la kulturo de la lokaj indiĝenoj. Fakte, tiuj konsideras la monton Taranaki ne kiel ekspluateblan rimedon sed kiel unu el siaj antaŭuloj.

Kiel monto povas esprimi sian volon? Same kiel aliaj juraj organizaĵoj, ekzemple asocio kiel UEA, monto Taranaki agos pere de homa grupo. Tiu grupo, kiun la nova leĝo difinas kiel la “homaj vizaĝo kaj voĉo” de la monto, konsistas el ok membroj. Kvar anoj estas nomumitaj de la lokaj maorioj kaj la kvar aliaj estas nomumitaj de la registaro.

Tradicie la maorioj ne supreniris sur la sankta monto Taranaki. Malgraŭ sia nova jura situacio, la bela dormanta vulkano plu restas vizitebla. Pro ĝia simileco al la japana monto Fuji, multaj turistoj vizitas ĝin. Pro la sama kialo oni filmis tie la filmon La lasta samurajo. Ĉu amasa turismo povas kunekzisti kun protektado de la natura medio estas demando, kiun respondos la estonteco. Estas rimarkinde, ke la apuda lando, Aŭstralio, decidis en 2019 malpermesi la supreniradon de la ŝtonego Uluru, konsiderata sankta de la lokaj indiĝenoj.

Laurent Ramette