La tago de la noktuo Leonardo Sciascia, trad. Carlo Minnaja. Eldonejo FEI, Milano, 2026. 70 paĝoj, 220 mm. ISBN 978-88-96582-32-9. Prezo 15€.
Al ĉiu la sia Leonardo Sciascia, trad. Carlo Minnaja. FEI, Milano, 2026. 82 paĝoj, 230 mm. ISBN 978-88-96582-32-9. Prezo 15€.

Ĉu vi ŝatas legi bonajn krim-romanojn kun profunda mesaĝo? Se jes, vi certe ĝuos la verkojn de la fama itala verkisto Leonardo Sciascia (1921-89). Lastatempe du el liaj plej famaj libroj aperis en Esperanto danke al la elstara traduklaboro de Carlo Minnaja.

La du verkoj estas La tago de la noktuo (Il giorno della civetta) kaj Al ĉiu la sia (A ciascuno il suo). Ambaŭ libroj estas tre gravaj en la itala literaturo, ĉar ili parolas pri justeco, socio kaj la vero.

Por festi tiun ĉi kulturan atingon, okazis speciala prezentado en Racalmuto, la naskiĝurbo de la verkisto en Sicilio. La renkontiĝo okazis la 27an de marto en la sidejo de Fondazione (Fondaĵo) Sciascia, loko plena de historio kaj literaturo.

La evento estis tre signifa pro la partoprenantoj. Ĉeestis la tradukinto Carlo Minnaja, kaj Laura Brazzabeni, la prezidantino de Itala Esperanto-Federacio (FEI). Tre speciala gasto estis Vito Catalano, la nepo de Leonardo Sciascia, kiu rakontis interesajn detalojn pri sia avo.

La evento ne estis nur por la homoj ĉeestantaj en la salono. Ĝi okazis hibride, kio signifas, ke multaj homoj povis sekvi la prelegojn per interreto. Bonega novaĵo estas, ke la tuta prezentado estis registrita. Tial eĉ tiuj, kiuj ne povis partopreni tiun tagon, povos spekti la diskuton poste kaj lerni pli pri la tradukado de tiuj gravaj verkoj.

Matene, antaŭ la oficiala prezento, okazis bela renkontiĝo kun studentoj kaj instruistoj de loka lernejo. La gejunuloj montris grandan intereson pri Esperanto, kaj malkovris kiel ilia sam-urbano, Sciascia, nun povas esti legata en la tuta mondo. Tio estis bela maniero ligi la lokan tradicion kun la internacia kulturo.

Se vi volas malkovri la mondon de Sciascia en nia lingvo, vi povas facile trovi la librojn. Ili estas aĉeteblaj ĉe la reta servo de Itala Esperanto-Federacio.

Legante tiujn librojn, vi ne nur ĝuos bonan literaturon, sed ankaŭ subtenos kulturan interŝanĝon per Esperanto.

Laura Brazzabeni

Aŭstrujo agnoskas Esperanton kiel lingvon de kulturo, kaj ankaŭ kiel parton de ĝia nemateria kultura heredaĵo. La oficiala anonco aperis la 16-an de aprilo 2026.

Sed kio estas nemateria kultura heredaĵo? Heredaĵo estas tio, kion oni laŭleĝe transdonas al siaj gefiloj aŭ aliaj posteuloj post la morto, aŭ male, kion oni mem ricevis de la propraj gepatroj aŭ antaŭuloj. Heredaĵo kutime estas materia (konkreta) aĵo, ekzemple domo, mono, riĉaĵoj kaj simile. 

Unesko, la Organizaĵo de UN por Edukado, Scienco kaj Kulturo, agnoskis multajn materiajn heredaĵojn en la mondo. Inter tiuj estas famaj preĝejoj kaj aliaj konstruaĵoj, historiaj urboj, arĥeologiaj restaĵoj, sed ankaŭ tre belaj naturaj lokoj kaj vidindaĵoj, kiel arbaroj, lagoj kaj tiel plu. Tiaj lokoj venis al ni el la pasinteco, kaj la nuntempaj homoj havas la devon prizorgi ilin kaj konservi ilin por postaj generacioj.

Kaj do, kio estas nemateriaj heredaĵoj? Tiuj estas la praktikoj, esprimoj, scioj kaj kapabloj, kiujn popolo transdonas de unu generacio al la posta tra la jarcentoj. Ili povas temi ekzemple pri parolaj tradicioj, muziko kaj dancado, ritoj kaj festivaloj, tradiciaj scioj kaj metioj. 

Kiel skribite supre, la Aŭstra Komisiono de Unesko formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrujo. Laŭ la vicprezidanto de UEA, Seán Ó Riain, estrarano pri Eksteraj Rilatoj, tio estas brila novaĵo. Ĝi tute kongruas kun la laborplano AKIRI de UEA por la Esperanto-movado. Post Pollando (2014) kaj Kroatujo (2019), Aŭstrujo estas la tria lando, kiu faris ĉi tiun paŝon, kiu estas tre grava pro pluraj kialoj.

Laŭ Ó Riain, unu el la ĉefaj antaŭjuĝoj de kontraŭuloj de Esperanto estas, ke (laŭ ili) “ĝi ne havas kulturon”. Ĉi tiu formala agnosko de la kultureco de Esperanto fare de tri landoj montras, ke tiu antaŭjuĝo estas senbaza. La agnosko havas praktikajn sekvojn ankaŭ ĉe Eŭropa Unio. Estonte la Eŭropa Komisiono subtenos Esperanton same kiel ĝi subtenas aliajn neoficialajn lingvojn, kiel ekzemple la katalunan, la eŭskan, la bretonan kaj tiel plu. 

UEA dankas ĉiujn aŭstrajn kaj ne-aŭstrajn esperantistojn, kiuj kontribuis al tiu frapa sukceso. La Estraro de UEA esperas, ke esperantistoj en aliaj landoj klopodos atingi similan nacian agnoskon, precipe en najbaraj landoj, sed ankaŭ en aliaj kontinentoj. “Kiu lando donos nian sekvan sukceson? Ek al laboro!” invitas Ó Riain.

Speciala kunveno pri tiu agnosko okazos dum la 111-a Universala Kongreso en Graco. Ĉu vi jam aliĝis al la kongreso? Se ne, vi povas fari tion ĉe la retejo de UEA!

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA n-ro 1291 (2026-04-16) 

Ĉu Esperanto estas lingvo aŭ ideo? Se ideo, kia ideo ĝi estas? Kion signifas “Esperantismo”? Tiuj demandoj aperis jam en la komenco de la lingvo. Kiam okazis la unua internacia renkontiĝo de esperantistoj en aŭgusto 1905, solvi tiujn demandojn estis unu el ĝiaj celoj. Tiu renkontiĝo, en la franca urbo Bulonjo-sur-Maro, estas nun konata kiel la 1-a Universala Kongreso.

En tiu periodo, Zamenhof preparis la lanĉon de Hilelismo. Tiel li nomis sian projekton fondi neŭtralan religion kun “neŭtrala popolo”, kiu parolus “neŭtrale-homan lingvon”. Tiun projekton li private sendis jam en 1901 al multaj judoj en Rusujo. Antaŭ ol publikigi Hilelismon, Zamenhof deziris, ke Esperanto iĝu tute sendependa de sia fondinto, ali-vorte de li mem. Li volis certigi, ke la ideoj kaj agadoj de individuaj esperantistoj, eĉ de Zamenhof mem, ne malhelpos ĝian disvastiĝon.

Tial, por la renkontiĝo en Bulonjo, Zamenhof preparis tekston de publika deklaro, kiu klarigos la esencon de Esperantismo al la mondo. Dum la kongreso, 32-homa komitato diskutis kaj korektis lian tekston. En la lasta tago ili prezentis ĝin al la tuta kongresanaro, kiu akceptis ĝin per granda aplaŭdo. Ankoraŭ nun tiu teksto, nomata Deklaracio pri la esenco de la Esperantismo, estas konsiderata grava kaj valida.

Ĝi ne mencias la deziron pri monda paco, sed klarigas, ke la celo de Esperanto ne estas entrudi sin “en la internan vivon de la popoloj”. Ĝi difinas Esperantismon “penado disvastigi la uzadon de lingvo neŭtrale homa”. Laŭ la Deklaracio: “ĉiu alia ideo aŭ espero, kiun tiu aŭ alia esperantisto ligas kun la Esperantismo, estos lia afero tute privata, por kiu la Esperantismo ne respondas”.

Tamen “neŭtrale-homa” lingvo ne estas simple neŭtrala lingvo, kaj “popolo” aŭ “nacio” ne havas ĉi tie la sencon de “lando” aŭ “regno”. Unu el la funkcioj de la lingvo, laŭ la Deklaracio, estis “servi kiel paciga lingvo de publikaj institucioj en tiuj landoj, kie diversaj nacioj batalas inter si pri la lingvo”. 

Por kompreni kiel poste evoluis la Esperantismo, legu la statuton de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Laŭ la statuto, la celo de UEA estas “agadi por la solvo de la lingva problemo en internaciaj rilatoj kaj faciligi la internacian komunikadon”. (Notu, ke ĝi mencias nur internaciajn rilatojn, ne interpersonajn.) Tamen laŭ la teksto de la Deklaracio, esperantistoj ne estas simplaj reprezentantoj de siaj registaroj. Ili ne povas esti indiferentaj al la demando, kiu lingvo estu uzata inter civitanoj de mult-lingvaj regnoj kiel Rusujo aŭ Hispanujo.

Sekve, la Deklaracio ne tute malplenigas la Esperantismon de ĉia politika enhavo. Ĝi restas ligita al ia ideo pri absoluta justeco inter individuoj preter la limoj de landoj kaj de naciaj identecoj. Tial la angla lingvo ne povus esti la komuna lingvo de eŭropanoj, kaj same la hispana, ekzemple, ne estus vere komuna al ĉiuj hispanujanoj. Eble tiu estas la “interna ideo” de Esperantismo, kiu kaŭzis kritikojn kaj eĉ persekutojn fare de ekstremaj naciistoj. Bedaŭrinde ŝajnas, ke tiuj naciistoj pli bone komprenis la internan ideon ol multaj esperantistoj mem.

Rubeno Fernández
 

Bitlibro estas libro, kiun oni legas sur ekrano anstataŭ sur paperaj paĝoj kiel oni legas tradician libron. Oni povas legi bitlibron per speciala legilo, sed ankaŭ en sia telefono aŭ komputilo. 

En artikolo ĵus aperinta en uea.facila estis informo pri la agado de la usona landa asocio, Esperanto-USA, kiu starigas novan eldonejon kun la nomo Guteto. Kadre de tiu agado, E-USA samtempe lanĉas esploron pri la uzo de bitlibroj. La celo estas malkovri la lego-kutimojn de esperantistoj, kaj ekscii pli pri ties uzo de bitlibroj. La enketilon pretigis la teamo de Esperanto-USA. La teamo ricevis helpon de la gvidantoj de aliaj eldonejoj de Esperanto-bitlibroj kiel Flandra Esperanto-Ligo (FEL), Esperanto-Asocio de Britio (EAB), kaj Mondial.

La celo estas atingi almenaŭ 1000 personojn el kiel eble plej diversaj lokoj tra la mondo. La demandilo enhavas 16 demandojn, kaj la teamo de Esperanto-USA petas, ke oni plenigu la enketilon, kiun oni trovas en la retpaĝo de la asocio. La respondojn oni sendu ĝis la 31-a de majo 2026.

La rezultoj espereble donos informplenan alrigardon al la nuna ag- kaj pens-maniero de esperantistoj rilate al bitlibroj. La konkludoj aperos en la formo de artikolo kaj grafikaĵo en la retejo de la nova Eldonejo Guteto en junio.

Krom subteni usonajn verkistojn, la eldonejo celos eldoni klasikaĵojn de la Esperanta kultura heredaĵo el la fruaj jaroj de la dudeka jarcento. Ĝi eldonos ankaŭ edukmaterialojn por lernantoj de la lingvo.

La projekto Guteto kongruas kun la laborplano AKIRI de UEA por la jaroj 2025 ĝis 2030. Tiu laborplano celas inter-alie fortigi la Esperantan kulturon, aktive subtenante la kreadon, disvastigon kaj ĝuadon de altkvalitaj materialoj por riĉigi nian komunumon. Tial UEA alvokas al ĉiuj esperantistoj plenigi la enketilon.

Fonto: Gazetara Komuniko de UEA n-ro 1292 (2026-04-17)

Esperanto-USA starigas novan eldonejon, “Guteto”, por faciligi la aliron al Esperanta literaturo en kaj ekster Usono. 

Guteto eldonos novajn originalajn verkojn kaj edukmaterialojn por anglalingvaj lernantoj, kaj ankaŭ reeldonos klasikajn verkojn. La nova iniciato rekte subtenas la celojn de Esperanto-USA, kiuj estas progresigi la instruadon kaj diskonigon de Esperanto en Usono. Pli vaste, ĝi volas proponi facile haveblajn verkojn por ĉiuj, de komencantoj ĝis spertuloj. 

La projekton evoluigas Esperanto-USA kunlabore kun verkistino Stela Besenyei-Merger. “Multege da aferoj entuziasmigas min rilate al la projekto,” ŝi diris. “Ni volas faciligi la aliron al la klasika Esperanta literaturo. Imagu la novajn diskutojn, sciojn kaj amikecojn, kiuj formiĝos danke al komuna legosperto. Laŭ mia ideo, pro la evoluo de Guteto homoj ekhavos la kutimon regule legi en Esperanto.”

Ŝi parolis ankaŭ pri la inspiro malantaŭ la projekto: “Per la nomo Guteto ni memoras la laboron de Morojo. Morojo – ali-nome Myrtle R. Douglas – estis aktivulino en la usona Esperanto-movado dum la 30-aj jaroj, kaj samtempe en la frua scienc-fikcia kulturo.  Ŝi mem eldonis malgrandajn gazetojn, kiuj invitis al kunlaborado kaj instigis al legado en Esperanto. Tiel ŝi kreeme kuraĝigis la legantojn aktive partopreni. Ŝia plej konata gazeto nomiĝis Guteto. Mi esperas, ke Eldonejo Guteto estos same instiga por ni ĉiuj.”

“Per Guteto, ni celas alporti la eldonlaboradon de Esperanto-USA en la 21-an jarcenton,” diris Brandon Sowers, la prezidanto de Esperanto-USA. “Ni povas uzi bitlibrojn por pli facile havigi altkvalitan Esperantan literaturon al legantoj tra la mondo, sen malhelpoj kiel sendado, stokado, aŭ doganoj. Ni volas konstrui eldonejon, kiu samtempe konservas nian kulturan heredaĵon kaj subtenas la evoluon de nova literaturo.” 

Por ekscii pli pri la projekto kaj malkovri novaĵojn kaj venontajn eldonaĵojn, vizitu la retpaĝon de Guteto.

Brandon plu klarigas: “Kunlabore kun la jam ekzistantaj eldonejoj de Esperanto-literaturo, ni deziras kontribui al la riĉigo de la Esperanto-kulturo per nia nova eldonprojekto de bitlibroj.

“Ni okupiĝos pri usonaj verkistoj, kiuj verkas originale en Esperanto. Ni eldonos ankaŭ edukajn materialojn por anglalingvaj Esperanto-lernantoj. Per reeldonado de klasikaĵoj, ni certigos, ke denove estos haveblaj la plej gravaj libroj de nia kultura heredaĵo. Jen entuziasmiga nova periodo en la vivo de Esperanto-USA!”

La unua projekto de Eldonejo Guteto estos aperigi kolekton de sciencfikciaj noveloj. Se vi deziras ricevi la plej lastajn informojn pri la evoluado de tiu ĉi eldonprojekto, necesas nur enskribi vian retadreson en la paĝon de Esperanto-USA. Tiel vi ricevos ĉiujn novaĵojn rekte en via leterkesto.

Brandon Sowers
Stela Besenyei-Merger
 

Ne-esperantistoj ofte demandas nin, kiom da personoj parolas Esperanton. Ni ne povas doni precizan respondon, ĉar ne ekzistas tiaj statistikaj informoj. Sed ni ja povas tute precize informi kiom da personoj, el kiom da landoj, sukcese trapasis seriozan lingvoekzamenon, organizitan laŭ la internaciaj normoj. Eble vi eĉ ne imagas, ke ĝis la fino de 2025 entute 2888 personoj el 84 landoj trapasis sukcese la KER-ekzamenojn en Esperanto.

KER signifas Komuna Eŭropa Referenc-kadro. Tio estas unuecigita ekzamena sistemo laŭ internaciaj normoj. La Esperantaj KER-ekzamenoj jam okazis en multaj landoj de la mondo, kaj en ĉiuj kontinentoj. Se vi estas unu el la jamaj 2888 sukcesintoj, gratulojn. Se vi ankoraŭ ne trapasis KER-ekzamenon, nun venis la tempo por fari tion! 

Kompreneble vi volas scii, el kio konsistas la ekzamenoj. 

Do, jen la respondo: La kompleta ekzameno havas du partojn: skriban teston kaj parolan parton, kiu havas du sub-partojn. Tiuj estas: testo pri aŭskulta kompreno, kaj intervjuo. Dum la intervjuo vi dum 20-25 minutoj konversacias kun du ekzamenantoj pri ĝeneralaj temoj. Necesas ankaŭ priskribi bildon kaj ludi rolon en realisma situacio. 

Kiam vi sukcese ekzameniĝis pri ambaŭ partoj, vi trapasis la kompletan ekzamenon. Tamen vi rajtas trapasi nur la skriban aŭ nur la parolan parton. 

La teamo de edukado.net en tri manieroj helpas vin rilate la ekzamenojn. 

Unu estas la programo Ekparolu! Per tio vi povas havi senpagajn konversaciojn kun spertaj esperantistoj, kiujn oni nomas "geonkloj". 

La retejo organizas ankaŭ komunajn preparlecionojn por la ekzamen-kandidatoj. 

La tria helpo estas la prov-testoj. La retejo donas eblon solvi ekzamen-testojn kaj tiel vi povas decidi, kiu nivelo taŭgas por vi. Vi povas vidi la taskojn kaj ricevi spertojn pri la uzo de la reta ekzamenejo. Tio gravas kiam vi planas ekzameniĝi rete, komputile el via hejmo, sed utilas ankaŭ se vi volas trapasi paperan ekzamenon dum iu Esperanto-aranĝo. Ĉiujare ekzistas pluraj ebloj ekzameniĝi rete aŭ ĉeeste. Kontrolu la kalendaron de la ekzamenoj.

La provtestoj en du apudaj niveloj (ekz. B1 kaj B2, aŭ B2 kaj C1) estas senpagaj. Necesas peti ilin per formularo. Vi povas solvi ilin kiam ajn tio konvenas al vi, sed necesas certiĝi, ke vi havas sufiĉan tempon por solvi la taskojn: B1 skriba daŭras du horojn, B2 tri horojn, C1 kvar horojn. La aŭdkomprenaj testoj estas ĉ. 30-35 minutojn longaj. Ĉiun teston eblas provi nur unufoje. Post la fino de la testo la kunlaborantoj de edukado.net kontrolas la testojn, donas poentojn, kaj skribas ankaŭ konsilojn. Post tio estas vere facile elekti la ĝustan nivelon kaj pretiĝi al la ekzameniĝo. La plimulto de la homoj, kiuj antaŭ la ekzameno solvis provtestojn, poste sukcese trapasis sian ekzamenon. 

Se ankaŭ vi volus provi, ne atendu tro longe, ĉar la unuaj ekzamenoj okazos jam komence de junio. 

Se vi bezonas pliajn klarigojn, skribu mesaĝon al ĉi tiu adreso. 

Katalin Kováts
 

Ĉiumonate, 60 infanoj ricevas senpagan dorsosakon plenan de lerno-materialoj kaj lernejan uniformon, danke al bonfara organizaĵo, kiu funkcias per la helpo de Esperanto. 

La infanoj loĝas en la urbo Goma, DRK (Demokratia Respubliko Kongo), ĉe la landlimo kun Ruando. Goma estas en la provinco Norda Kivuo. La du provincoj Norda kaj Suda Kivuo estas en danĝera milita situacio de pli ol unu jaro. La bankoj restas fermitaj kaj mankas polica servo por protekti la loĝantojn. La vivo estas tre malfacila.

Ekzistas tie malgranda loka bonfara organizaĵo kun la nomo Solidarité Bonne Volonté (Solidareca Bon-volo), sub la gvido de esperantisto Alphonse Waseka Kamango. Tiu organizaĵo nun estas en partnera aranĝo kun projekto en Aŭstralio: SchoolKits for Congo (Lerniloj por Kongo). La aŭstralia agado estas aŭspiciita de la nacia sekcio de internacia bonfara asocio Rotary (Rotario).

En Aŭstralio, la projekto Lerniloj por Kongo al-logas centojn da volontuloj, kiuj helpas subteni la infanojn en Kongo. Tion ili faras per volontula laboro ĉe sportaj aranĝoj en Aŭstralio, kie ili pakas ilarojn kaj disdonas akvon kaj medalojn.

Kontraŭ tiu laboro, la organizantoj de la sportaj aranĝoj donacas monon por helpi infanojn en Kongo. Ĉiu volontulo laboras sufiĉe por donaci al unu aŭ du infanoj dorsosakon kun lernomaterialoj.  

La ricevita mono estas sendita al Kongo, kie ĝi estas uzata por aĉeti ŝtofojn kaj aliajn materialojn por kudrado de fortaj dorsosakoj kaj lernejaj vestaĵoj. Oni aĉetas ankaŭ lernejajn ilojn, ekzemple kajerojn, skribilojn, liniilojn kaj tiel plu. Krome oni pagas la membrojn de la kudro-teamo. 

La kudroteamo konsistas el patrinoj de infanoj kies edukado estas financata jam de multaj jaroj per kunlaborado inter Solidareca Bonvolo kaj la aŭstralia projekto Mama Wimbi. En 2018 la aŭstralia asocio Lerniloj por Kongo decidis trejni la patrinojn pri kudrado, kaj la asocio SewAid International (Kudrohelpo Internacia) provizis ilin per bela laborejo en Goma kaj elektraj kudromaŝinoj. Du el tiuj estas grandaj industriaj maŝinoj, kiuj povas pritrakti la pezan ŝtofon necesan por kudri bonkvalitajn dorsosakojn.

Kiam la kudroteamo disdonas la lernejajn kompletojn en malriĉaj lernejoj kaj orfejoj, oni fotas la okazon por danki la aŭstraliajn volontulojn kaj sportajn asociojn, kiuj financis ilin. La organizantoj en Aŭstralio ofte ricevas belajn dankleterojn de siaj volontuloj, kiuj ĝojas pro tiu ŝanco subteni la infanojn en Kongo. Ili daŭre revenas por helpi plu.

Post nur kelkaj tagoj, la aŭstraliaj organizantoj de Lerniloj por Kongo komencos novan, sed longe planitan agadon. Bonfarantoj de la asocio Rotario en Honkongo sendos donace la materialojn por fari 1000 lernejajn kompletojn. Laŭplane, tio estonte okazos ĉiujare.

Post la alveno de tiu grandega donaco, la mono el Aŭstralio ne plu devos esti uzata por aĉeti ŝtofon kaj lernilojn. Oni uzos ĝin por pli bone pagi la kudroteamon, tiel ke la patrinoj povu mem subteni siajn familiojn per sia propra laboro.

Por vidi bildojn, bonvolu viziti la konton de SchoolKits for Congo ĉe Instagram. 

Penny Vos

La 28-an de majo 1934, kanada virino kun la nomo Elzire Dionne faris ion, kion neniu tiam kredis ebla: ŝi sukcese naskis kvin ĝemelinojn. Iliaj nomoj estis Yvonne, Annette, Cécile, Émilie kaj Marie. La knabinoj estis identaj, ĉar ili ĉiuj devenis de unu sola ovo-ĉelo. Ili fariĝis famaj tra la tuta mondo, ĉar neniam antaŭe oni aŭdis pri kvin ĝemeloj, kiuj postvivis siajn unuajn monatojn.

La beboj naskiĝis tro frue kaj estis tre malgrandaj. Ili naskiĝis en simpla kampara domo sen modernaj medicinaj iloj, helpe de loka kuracisto kaj du akuŝistinoj. 

Kiam homoj aŭdis pri la nasko, helpo venis el ĉie en Nordameriko. Homoj sendis vestojn kaj aliajn bezonaĵojn, kaj eĉ donacis patrinan lakton. Sed en la jaro 1934 regis granda ekonomia krizo, kaj prizorgi kvin tro frue naskitajn bebojn estis tre multekoste. Kiam la ĝemelinoj havis kvar monatojn, iliaj gepatroj subskribis interkonsenton kun la Ruĝa Kruco, kiu transprenis ilian prizorgadon.

En marto 1935, la kanada registaro subskribis apartan leĝon, laŭ kiu la ŝtato transprenos la knabinojn, ĝis ili atingos 18 jarojn. Speciala hejmo estis konstruita por ili. Ĝia celo estis loĝigi kaj prizorgi la knabinojn, sed baldaŭ la ĝemelinoj fariĝis granda turisma allogaĵo. Homoj vojaĝis el la tuta mondo por rigardi la fratinojn tra unudirektaj fenestroj. Novaĵfilmoj, filmoj kaj reklamoj uzis iliajn vizaĝojn, gajnante milionojn da dolaroj.

La fratinoj Dionne estis konstante observataj, kontrolataj kaj studataj. Ĉio, kion ili faris, estis registrita. Multajn jarojn poste la fratinoj diris, ke iliaj infanaj jaroj estis tre malfacilaj, kaj ke oni ne traktis ilin kiel normalajn infanojn.

La ĝemelinoj en 1947 kun siaj gepatroj kaj pastro 
Preskaŭ neniom el la mono gajnita pro ilia famo atingis la knabinojn mem. Anstataŭe, ĝi estis uzata de la instancoj por esplorado, kaj por fotistoj kaj filmistoj. Ankaŭ ilia familio uzis parton de la mono por aĉeti grandan domon kaj plurajn aŭtojn, kaj por ĝui komfortan vivon.

En la 1990-aj jaroj, la postvivintaj fratinoj procesis kontraŭ la registaro de Ontario pro la maniero, kiel oni traktis kaj ekspluatis ilin. Finfine, en 1998 ili ricevis kompenson kaj oficialan pardonpeton.

Ĉiuj kvin fratinoj jam mortis. Émilie kaj Marie mortis junaj, je 20 kaj 35 jaroj, pro sanproblemoj. Yvonne mortis en 2001 je 67 jaroj. Cécile mortis la 28-an de julio 2025 je la aĝo de 91 jaroj. Annette, la lasta postvivinta fratino, mortis kvin monatojn poste, la 24-an de decembro 2025, ankaŭ ŝi je la aĝo de 91 jaroj.

Myrtis Smith

Dum la Internacia Tago de Homaj Rajtoj, la 10-an de decembro 2025, juna denaska esperantistino Elena Trapani partoprenis forumon pri homaj rajtoj. La forumo estis organizita de la Konsilio de Eŭropo en Budapeŝto, en la Eŭropa Centro por la Junularo. 

Okaze de la solena legado de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj en pluraj lingvoj, Elena voĉlegis la tekston en Esperanto, donante klaran voĉon kaj dignan prezenton al nia lingvo ĉe internacia instanco. Ŝi atentigis pri la rolo de lingva diverseco inter la junularo por la defendado de homaj rajtoj kaj interkultura dialogo. Ŝian kontribuon varme bonvenigis la partoprenantoj. 
 
“Estis grandega plezuro partopreni en la forumo kaj kontribui. La partoprenantoj estis poste ege interesataj. ‘Ĉu Esperanto fakte estas lingvo? Kiel vi lernis tion? Ĉu oni ankoraŭ parolas ĝin?’ – mi ricevis amason da demandoj!” – rakontas Elena.

Elena, kiu estas membro de UEA kaj TEJO (Universala Esperanto-Asocio kaj Tutmonda Esperantista Junulara Organizo), iris al la forumo por reprezenti la skoltojn – sed ŝi lerte trovis manieron ligi sian agadon ankaŭ al Esperanto.

Josette Ducloyer

La supra artikolo unue aperis en revuo Esperanto 1409(2) februaro 2026, p. 41. Ĝi estas iom redaktita por la legantoj de uea.facila.
 

Ekde la 19-a jarcento, minejoj kaj fandejoj aperis en la pejzaĝo de multaj industriaj regionoj de Eŭropo. Tre grava parto de la fandejoj estis altegaj fornoj, kiuj estis inter la plej altaj industriaj konstruaĵoj. En tiuj altaj fornoj, kiujn oni nomas alt-fornoj aŭ fornegoj en Esperanto, oni prilaboris ercon por fari ŝtalon.

Altforno aspektas kvazaŭ grandega ujo, ĉirkaŭ kiu estas amaso da ŝtalaj tuboj kaj traboj. Ĝia alteco atingas 50-60 metrojn. Proksime al la forno estas diversaj ejoj kaj aĵoj, kiuj helpas en la procezo de ŝtal-farado: grandaj varmigiloj de aero (tiu varmigita aero estos poste sendata al la fornego); liftoj kun ĉaretoj por porti la ercon supren; grandegaj ujoj por kolekti la cindron kreitan dum la procezo; kaj aliaj.  La temperaturo interne de altforno povas atingi eĉ 2000 °C (gradojn celsiajn). Kiam la forno ekfunkcias, ĝi laboras senĉese eĉ dum kelkaj jaroj. 

Nun oni ne plu vidas grandajn fandejajn fornojn en urbaj regionoj. Multaj fandejoj, kies historio komenciĝis en la 19-a jarcento, ĉesigis sian produktadon, kaj iliaj konstruaĵoj, same kiel la altfornoj, estas detruitaj. En Eŭropo restas tamen dek-kelkaj altfornoj, kiujn nun povas viziti turistoj, ekzemple en Ĉeĥio (Ostrava), Germanio (Völklingen), kaj Luksemburgo (Esch-sur-Alzette).

En Supra Silezio, kiu estas industria regiono en suda Pollando, el multaj historiaj altfornoj restas nur unu. La forno estis iam parto de fandejo en la urbo Ruda Śląska. La fandejo estis konstruita en la jaro 1840. Iam ĝi estis tre granda fandejo, kaj en ĝi funkciis samtempe sep altfornoj. La fandejo ĉesigis produktadon de ŝtalo en 2005.  La altforno, kiu staras ĝis hodiaŭ, kiel signo de iama industria potenco, ne estas ege malnova. Oni konstruis ĝin en 1968 por anstataŭigi pli malnovan fornon.

Estas interese, kion oni faris, por ne ĉesigi la produktadon de ŝtalo dum longa tempo pro ekfunkciigo de la nova altforno. La novan fornegon oni starigis proksime al la funkcianta; la distanco inter ili estis ĉirkaŭ 19 metroj. Kiam la nova forno estis jam preta, oni rapide malkonstruis la malnovan kaj ŝovis la novan al la sama loko. La ŝovado de konstruaĵo, kiu pezis 2300 tunojn kaj altis 58 metrojn, estis granda inĝeniera sukceso en la tiama tempo. 

La lasta fandeja altforno en Supra Silezio estas nun konsiderata kiel ŝtata historia monumento. Ĝi estas nun renovigata, kun la celo baldaŭ starigi en ĝi grandan kulturan centron. Eblos viziti tiun altfornon, iri supren, kaj de la supro admiri tutan urban kvartalon, kiu dum jaroj kreskis ĉirkaŭ la fandejo.

Ewa Caban